Hiç düşündünüz mü, aynı evde büyüyen kardeşlerin birbirinden ne kadar farklı olduğunu? Bazen biri sessiz ve uyumlu olurken diğeri daha tepkisel ya da mesafeli olabilir. Aslında bu fark, sadece kişilik özelliklerinden değil, aynı zamanda ebeveynlerinin farklı zamanlarına doğmuş olmalarından kaynaklanır. Biz psikologlar olarak biliyoruz ki, hiçbir kardeşin anne ve babası tam olarak aynı değildir. Çünkü her çocuk, ebeveyninin farklı bir dönemine tanıklık eder.Bir çocuk, anne ve babasının hâlâ genç, idealist ve öğrenme sürecinde olduğu yıllarda dünyaya gelir. Diğeri ise onların yorgunluklarının, kayıplarının, yaşanmışlıklarının üzerine doğar. Böylece her biri, aynı hikâyenin farklı sahnelerinde yer alır. Bir kardeş, ebeveyninin “nasıl anne-baba olunur”u denediği dönemin yansımasıyken; diğeri “nasıl dayanılır, nasıl sabredilir”in cevabını gözlemler.Zaman geçtikçe, anne babalar da değişir. Belki daha sakinleşiriz, belki daha kaygılı hale geliriz. Hayat, bizleri dönüştürür. Bu yüzden her çocuk, ebeveyninin farklı bir versiyonuyla büyür. Bu durum, kardeşlerin birbirinden uzaklaşmasına neden olabilir ama aslında her biri aile tarihinin ayrı bir katmanını taşır.Kardeşler arasındaki farkı anlamak, sadece bireysel değil, kuşaklar arası aktarımın doğasını da anlamaktır. Çünkü bizler, yalnızca yetiştirildiğimiz anne babanın değil, onların o anki ruh hâlinin, koşullarının, yaşadıkları kayıpların da ürünüyüz.Amerikalı psikoterapist Daniel Stern’in bir makalesinde söylediği gibi:“Bir çocuk doğduğunda, yalnızca o değil, ebeveyn de yeniden doğar. Her doğum, hem bir bebeği hem de o bebeğin ebeveynini yaratır.”(Stern, D. N. (1995). The Motherhood Constellation. Basic Books.)Bu cümle bize şunu hatırlatıyor: Her çocukla birlikte anne ve baba da değişir. Dolayısıyla, her kardeş farklı bir anne babaya sahip olur; isimler aynı kalsa bile, yaşantı bambaşkadır.Biz terapistler, aile içindeki çatışmalarda ya da kardeş …

Günümüz dünyasında “daha fazlası” sanki yaşamın temel mottosu hâline geldi. Daha iyi bir iş, daha çok kazanç, daha güzel bir ev, daha fazla beğeni… Tüm bu hedefler kulağa motive edici gelebilir, fakat çoğu zaman farkında olmadan bizi içten içe yoran bir döngünün içine çeker. Bir süre sonra, sahip olduklarımızın tadını çıkaramadan, hep bir sonrakine ulaşma telaşında buluruz kendimizi. Oysa insan zihni, sürekli tatminsizlik hâline alıştığında, başarı hissini de giderek yitirir. NeuroImage dergisinde yayınlanan bir çalışmada (Kringelbach & Berridge, 2017), beynin ödül sistemiyle ilgili şu bulguya dikkat çekiliyor: Dopamin salınımı, yalnızca bir hedefe ulaştığımızda değil, ona ulaşma sürecinde de devreye giriyor. Yani mutluluk, “sonuçta” değil, “yolda olma hâlinde” gizli. Ancak biz çoğu zaman bu yolculuğu gözden kaçırıyoruz. Bir psikolog olarak, danışanlarımızla çalışırken sık sık bu döngüye rastlıyoruz. “Yeterince iyi değilim” düşüncesi, kişinin içsel motivasyonunu beslemek yerine, kendine yönelik yargıyı derinleştiriyor. Oysa gelişim, bir yarışı kazanmak değil; kendimizle temas kurarak ilerlemekle mümkün. Belki de bazen durmak, nefes almak ve sahip olduklarımızın değerini fark etmek, bizi en çok ileriye taşıyan şeydir. Hepimiz, görünmeyen çabalarla dolu bir geçmiş taşıyoruz. Kimsenin bilmediği mücadelelerimiz, sessiz direnişlerimiz, içten içe verdiğimiz kararlarımız var. Ve bu çabaların her biri, “daha fazla” olmadan da anlamlı. Bugün bir an durup, çevremize ve kendimize bakmayı deneyelim. Belki de ihtiyacımız olan şey, daha fazlasını kovalamak değil; zaten elimizde olan şeylerin ne kadar kıymetli olduğunu fark etmektir...

Hayatımızın belirli dönemlerinde hepimiz benzer soruları sorarız: 'Neden hep ben?', 'Neden aynı şeyler tekrar tekrar başıma geliyor?', 'Neden hep benzer insanlara denk geliyorum?'Bu soruların cevabını bazen yıllar boyu ararız bazen de çaresiz bir kabullenme içinde oluruz. Bazen bu döngülerin kökeni bizimle başlamayan ama bize kadar ulaşan bir hikayenin içinde gizlidir.Aileden Gelen Görünmez MiraslarMark Wolynn'in 'Seninle Başlamadı' adlı kitabı, travmaların yalnızca bireysel deneyimler sonucu yaşanmadığını aynı zamanda kuşaklar arası bir aktarım olabileceğini hatırlatıyor. Yani, hissettiğimiz bazı duygular , inançlarımız, davranışlarımız bize ait sandığımız halde aslında geçmiş kuşaklardan bize aktarılmış olabilir. Aileler yaşadıkları travmatik deneyimleri farkında olmadan sonraki nesillere aktarırlar. Biz de çoğu zaman bu duygusal mirası kendi kimliğimizin bir parçası zannederiz. Genetikten Fazlası: Duygusal ve Epigenetik AktarımlarSon yıllarda yapılan bilimsel çalışmalar, travmaların yalnızca sözlü veya davranışsal yollarla değil epigenetik olarak da aktarılabildiğini gösteriyor. Yani bir bebek daha anne karnındayken annenin korkularına, kaygılarına, stresine, travmalarına maruz kalabiliyor. Bu durum, çocuğun duygusal gelişiminde rol oynuyor. Dolayısıyla 'Ben böyleyim işte.' dediğimiz pekçok özelliğimiz aslında 'Benimle başlamadı.' diyebileceğimiz derin bir geçmişim yankısı olabiliyor.Bu Bir Kader DeğilKendimizi tanımak yalnızca bireysel hikayemizi değil taşıdığımız kolektif hafızayı da anlamaktan geçer. Geçmişi fark etmek, geçmişin üzerimizdeki etkisini tanımak dönüşümün ilk adımıdır. Travmanın izleri silinmez fakat bu izlerle barışıp, daha iyi başa çıkmak mümkündür. Çünkü insan geçmişiyle barıştıkça geleceğini özgürleştirme gücü kazanır..Kendimizle Barışmanın GücüKlinik deneyimlerimizden biliyoruz ki bireyin kendi hikayesini reddetmesi ya da ondan kaçması içsel çatışmaları derinleştiriyor. Oysa gerçek anlamda iyi hissetme ancak kişinin hem kendisiyle yüzleşmesi hem de geçmişini anlamasıyla başlar. Kendimizi anladığımız zaman başkalarıyla kurduğumuz ilişkiler de değişmeye başlar. Mücadele gerektiren, yorucu ve …

İnsanın en temel psikolojik ihtiyaçlarından biri anlaşılma ihtiyacıdır. Bazen samimi bir dost sohbetinde, bazen de yalnızca göz göze geldiğimiz bir anda anlaşılmış hissetmenin yarattığı o içten sıcaklığı tarif etmek çoğu zaman kolay değildir.Anlaşılmak, güvende hissetmemize, kendimizi görülmüş ve kabul edilmiş hissetmemize, ilişkilerimizde duygusal derinlik kazanmamıza ve aidiyet hissetmemize katkı sağlar. Peki daha iyi anlaşılmak mümkün müdür?Sıkça duyduğumuz empati kavramı bu noktada kilit bir rol oynar. Empati, karşımızdakinin duygu ve düşüncelerini kendi perspektifimizden değil, onun yaşadığı koşullar ve deneyimler doğrultusunda anlamaya, onun yerine kendimizi koyarak dünyayı onun gözünden görmeye çalışmaktır. Empati, iletişimde ve dolayısıyla ilişkilerde oldukça önemli bir kavramdır. Yapılan araştırmalarda empati becerisi yüksek bireylerin daha sağlıklı ve tatmin edici ilişkiler kurduğunu göstermektedir. Empati yoluyla anlaşıldığımızda derin bir duygusal bağın temelleri atılır.Ancak duyguların karşılıklı anlaşılabilmesi için öncelikle bu duyguların açıkça ifade edilmesi gerekir. Bu noktada, iletişim kuramlarında sıkça vurgulanan önemli bir ilkeye kulak vermek gerekir: Anlaşılmayı beklemek için önce doğru anlatabilmek gerekir. Duygularımızı ve düşüncelerimizi açık ve dürüst bir şekilde ifade ettiğimizde, karşımızdakine de bizi anlama fırsatı tanırız. Ancak duyguları açıkça ifade etmek, hepimiz için kolay ya da doğal bir süreç olmayabilir.Çocukluk döneminde alınan mesajlar, olayları değerlendirme biçimimizi ve dolayısıyla kendi duygularımızı ve çevremizdekilerin duygularını algılama biçimimizi etkileyebilir. Bu durum, hem kendimizi tanımamızda hem de başkalarını anlamamızda farklılıklar yaratabilir. Örneğin, bazı bireyler üzüntü, kırgınlık ya da utanma gibi duygularını ifade etmekte zorlandıklarında, bu duygular yerine öfke gibi daha belirgin tepkiler gösterebilirler. Durum böyleyken yanlış anlaşılmalar ve iletişim kopuklukları kaçınılmaz olur.Sosyal ve duygusal zorlukların ele alındığı terapi süreçlerinde, genellikle ilk adım duyguları …

“Narsist” kelimesi son zamanlarda o kadar sık karşımıza çıkıyor ki neredeyse moda oldu. Biri biraz fazla kendinden bahsetse, bir selfie fazla paylaşsa hemen etiket hazır: “Tam bir narsist!” Peki gerçekten bu kadar basit mi? Ya da şöyle soralım: Narsisizm sadece diğerlerinde gördüğümüz bir özellik mi, yoksa hepimizin içinde bir yerlerde,küçük de olsa bir parçası mı var?Narsisizm sadece aynaya bakmak değildi. Genelde narsisizmi kibirle, kendini beğenmişlikle karıştırıyoruz. Oysa bu kavram psikolojide çok daha derin bir yere sahip. Kendini değerli hissetme ihtiyacı, onaylanma arzusu, fark edilme isteği... Bunlar aslında her insanda olan doğal duygular. Birinin beğenisini almak ya da başarılarımızla gururlanmak bizi kötü biri yapmaz. Ama narsisizm dediğimiz yapı, bu ihtiyaçların kontrolden çıkmış halidir. Sürekli onay beklemek, eleştiriye tahammülsüz olmak, kendini hep en haklı, en üstün görmek… Dahası, başkalarının sınırlarını, duygularını göz ardı etmek. İşte bu noktada sağlıksız bir narsisizmden söz etmeye başlarız. Modern zamanlar: “Ben” çağı Günümüz kültürü tam anlamıyla bir “ben gösterisi” sunuyor. Çocuklara küçük yaşlardan itibaren “sen özelsin, en iyisisin, herkes seni alkışlamalı” mesajları veriliyor. Bu niyetle başlanan sevgi dolu cümleler, zamanla bireyde doyumsuz bir onay beklentisine dönüşebiliyor. Sosyal medya ise bu kültürü adeta besleyen bir araç haline geldi. Herkes kendi hayatının başrolünde, kendi hikayesini anlatıyor. En güzel kahveyi içtiğimiz, en formda halimizle poz verdiğimiz, en mutlu ilişkimizi sergilediğimiz kareler... Sanki hayatın sadece “iyi” anlarını göstererek bir yarışa girmiş gibiyiz. “Bakın ben varım, ben mutluyum, ben beğenilmeye değerim” deme ihtiyacı, zamanla bir performansa dönüşüyor. Kendimize dürüst olalım: Hepimizde biraz var.Bazen bir beğeniye fazla anlam yüklüyoruz. Bir yorum gelmediğinde moralimiz …

Romantik ilişkilerde en sık karşılaşılan sorunlardan birisi, çiftler arasındaki beklentilerin doğru yönetilememesidir. Beklentiler ilişkilerdeki tartışmaları tetikler. Bununla birlikte ilişkilerin sağlıklı bir şekilde devam etmesi için kritik bir role de sahiptir. Önemli olan beklentilerin ne kadar yüksek olduğu ve ifade ediliş biçimidir.İlişkilerde beklentilerin nasıl şekillendiği çoğu zaman partnerlerin duygusal ihtiyaçları, geçmiş deneyimleri ve kişilik özellikleriyle yakından ilişkilidir. İlişki içinde her iki tarafın da beklenti içinde olması oldukça doğal bir durumdur. Fakat ne yazık ki beklentiler doğru bir şekilde yönetilmediğinde tartışmalar ortaya çıkar. Peki romantik ilişkilerde sağlıklı bir iletişim ile bu beklentiler nasıl ifade edilmelidir?Beklentilerin Dozunu Anlamak:İlişkinin içinde anlaşılmak, ihtiyaçlarımıza saygı gösterilmesi, duygusal destek beklemek sağlıklı bir dürtüdür. Ancak bu beklentiler zamanla çok yüksek bir seviyeye ulaştığında partnerler için zorlayıcı olabilir. Çiftler genellikle birbirlerinin davranışlarını ve duygusal ihtiyaçlarını doğru bir şekilde anlamadıklarında karşılıklı beklentiler artar. Örneğin bir taraf daha fazla ilgi beklerken diğer taraf kendisine daha fazla alan tanınmasını bekliyor olabilir. Bu durumda her iki taraf da anlaşılmadığını hissedip hayal kırıklığı yaşayabilir. Bir beklentinin dozunu anlamak için duygusal ihtiyaçlar doğru bir şekilde değerlendirilmelidir. Eğer bir tarafın beklentileri sürekli artıyorsa “Neden bu kadar yüksek beklentilerim var?” sorusunun sorulması önemlidir. Bazen beklentilerimizin kaynağı geçmiş travmatik deneyimlerimiz veya doğru olduğunu düşündüğümüz inançlarımız olabilir. Bu tür durumlar genellikle partnerden aşırı ilgi beklenmesine yol açar. Beklentileri Nasıl Konuşmalıyız? Beklentileri doğru bir şekilde dile getirmek sağlıklı bir ilişkinin temel taşlarından biridir. Fakat beklentilerin sıklıkla yanlış ifade edildiği bir gerçektir. Beklentiler yanlış bir şekilde ifade edildiğinde ilişkinin gerilmesi kaçınılmazdır.İyi bir iletişim için ben dilini kullanmak oldukça önemlidir. Ben dili, duygusal …